Colloid / Emulsion Stability

Domain: Kimia · SQalytics · Stokes creaming + zeta potential + Ostwald ripening untuk stabilitas emulsi

1 Introduksi

1.1 Latar Belakang

Emulsi adalah sistem dua-fase imiscible (oil-in-water O/W atau water-in-oil W/O) yang distabilkan oleh emulsifier (Tween, lesitin, protein, polisakarida). Stabilitas emulsi sangat menentukan shelf life produk seperti susu, krim, dressing, mayonnaise, dan minuman emulsi (McClements, 2015; Dickinson, 2003). Empat mekanisme destabilisasi utama: creaming (separasi gravitational), flocculation (agregasi tanpa coalescence), coalescence (merger droplet → fase terpisah), dan Ostwald ripening (transfer molekul dari droplet kecil ke besar).

Karakterisasi stabilitas memakai tiga metrik kunci: droplet size distribution ($d_{10}$, $d_{50}$, $d_{90}$ via laser diffraction atau DLS), zeta potential $\zeta$ (charge permukaan droplet, mV — indikator electrostatic stability; tipikal $|\zeta| > 30$ mV = stable, < 20 mV = aggregation prone), dan creaming index (visual % separasi setelah storage time). Hukum Stokes memprediksi creaming velocity dari droplet size + density difference + viscosity (McClements, 2015):

$$ v_S = \frac{2 r^2 (\rho_d - \rho_c) g}{9 \eta} $$

1.2 Tujuan Modul

Modul Colloid / Emulsion Stability di SQalytics ditujukan untuk:

1.3 Posisi di Antara Alternatif

Pilih Colloid / Emulsion Stability untuk integrated emulsion characterization. Untuk PSD alone (powder atau emulsi), pakai Particle Size Distribution. Untuk viskositas alir emulsi, gunakan Rheology / Flow Curve. Untuk statistical comparison formula, lanjut ke Compare Many Groups. Untuk multivariate optimization emulsifier, gunakan RSM Studio.

2 Metode

2.1 Dasar Teoretis

Hukum Stokes untuk creaming velocity $v_S$ droplet di Newtonian fluid (McClements, 2015):

$$ \boxed{\, v_S = \frac{2 r^2 (\rho_d - \rho_c) g}{9 \eta_c} \,} $$

dengan:

Velocity > 0: creaming (oil ke atas), < 0: sedimentation. Tipikal velocity untuk O/W emulsi: $v_S \sim 10^{-6}$–$10^{-9}$ m/s (1 mm/day to 0.1 mm/year).

Creaming index (visual setelah storage time $t$):

$$ \text{CI} (\%) = \frac{H_C}{H_T} \times 100 $$

dengan $H_C$ tinggi cream layer (mm) dan $H_T$ tinggi total emulsi (mm). CI = 0% = no creaming (stable), CI = 100% = total separation.

Zeta potential $\zeta$ — diukur via electrophoretic mobility (Henry equation):

$$ \zeta = \frac{3 \eta \mu}{2 \varepsilon \varepsilon_0 f(\kappa a)} $$

dengan $\mu$ electrophoretic mobility, $\varepsilon$ relative permittivity medium, $\varepsilon_0$ vacuum permittivity, $f(\kappa a)$ Henry function (≈ 1.5 for aqueous Smoluchowski limit). Tipikal interpretasi (McClements, 2015):

$|\zeta|$ (mV) Stability
< 5 Maximum aggregation (isoelectric point)
5–15 Limited aggregation
15–20 Moderate stability
20–30 Good stability
> 30 Excellent stability
> 60 Outstanding stability (rare for emulsions)

Ostwald ripening rate ($\omega$) — Lifshitz-Slyozov-Wagner (LSW) theory:

$$ \omega = \frac{d r^3}{dt} = \frac{8 \sigma V_m^2 c_\infty D}{9 R T} $$

dengan $\sigma$ interfacial tension, $V_m$ molar volume oil, $c_\infty$ solubility oil di water, $D$ diffusion coefficient. Plot $r^3$ vs time menghasilkan slope = $\omega$ — Ostwald ripening rate.

Coalescence rate constant $k_c$ — first-order decay droplet number:

$$ \frac{1}{N(t)} - \frac{1}{N_0} = k_c \cdot t $$

Plot $1/N$ vs time linear → slope $k_c$ (coalescence rate, m³/s).

2.2 Persamaan Inti

Stokes creaming: $v_S = 2 r^2 (\rho_d - \rho_c) g / (9 \eta_c)$

Creaming index: $\text{CI} (\%) = H_C / H_T \times 100$

Zeta potential interpretasi: $|\zeta| > 30$ mV = stable, $< 20$ mV = aggregation prone

Ostwald ripening LSW: $r^3(t) = r_0^3 + \omega t$

Coalescence first-order: $1/N(t) = 1/N_0 + k_c t$

2.3 Asumsi & Batas Validitas

Asumsi Konsekuensi jika dilanggar Cara cek di SQalytics
Droplet spherical Stokes velocity bias Mikroskopi konfirmasi shape
Continuous phase Newtonian Velocity bias di non-Newtonian Pakai effective viscosity (cek Rheology / Flow Curve)
Dilute emulsi ($\phi < 0.1$) Stokes ignored crowding effect Modul flag bila $\phi > 0.3$
Refractive index sesuai (Mie theory laser diffraction) $d_{50}$ shifted Catat RI di metadata
Zeta potential pH-dependent $\zeta$ sangat berubah dengan pH Catat pH assay
Ionic strength tidak terlalu tinggi (< 100 mM) Electrostatic screening Catat NaCl concentration
Time-course measurement $\geq 6$ titik untuk Ostwald Slope $\omega$ tidak reliable Modul flag minimum

3 Cara Kerja

3.1 Step-by-Step di SQalytics

  1. Buka Colloid / Emulsion Stability dari domain Kimia.
  2. Muat tabel: kolom Sample, d50_um, d10_um, d90_um, Zeta_mV, CI_pct, (opsional Time_day untuk time-course).
  3. Atur parameter system:
    - $\rho_d$ (oil density, default 920 kg/m³ untuk sunflower oil).
    - $\rho_c$ (water density, 1000 kg/m³).
    - $\eta_c$ (water viscosity, 0.001 Pa·s @ 25 °C).
  4. Pilih mode:
    - Single-point characterization — stability snapshot.
    - Time-course tracking — kinetics Ostwald + coalescence.
  5. Klik Run Emulsion Stability.
  6. Tinjau hasil:
    - Tab Stability Matrix — classification per sample (Stable/Moderate/Unstable).
    - Tab Stokes Velocity — $v_S$ per sample + days to 50% creaming.
    - Tab Time-course (jika multi-time) — $d_{50}^3$ vs time, slope = $\omega$ Ostwald.
    - Tab Result Table.

Jika kurva stabilitas sudah representatif untuk laporan atau manuskrip, lanjutkan ke Step 5 opsional untuk mengirim Stability curves atau Droplet growth review ke Publication Graph Studio (PGS). Di sana Anda bisa melanjutkan pengaturan tipografi, legenda, pratinjau cetak, dan ekspor SVG / PNG / PDF.

3.2 Template Tabel Input + Contoh Data Sintetis

Kolom Tipe Wajib Catatan
Sample category ID emulsi/formulasi
Time_day numeric Untuk time-course
d50_um numeric Median droplet size
d10_um, d90_um numeric Untuk span
Zeta_mV numeric Surface charge
CI_pct numeric Visual creaming index

Contoh data sintetis (3 formulasi minuman fungsional emulsi minyak omega-3):

Sample d50_um d10_um d90_um Zeta_mV CI_pct (day 30)
Tween20-only 1.85 0.95 4.20 -18.5 25.0 (creaming jelas)
Tween20+WPI 0.85 0.45 1.95 -32.5 5.0 (stable)
Tween20+Soy lecithin 0.62 0.30 1.45 -38.5 2.0 (very stable)
Data sintetis — minuman fungsional emulsi minyak omega-3 (ω-3 fish oil 5% w/w) dengan 3 sistem emulsifier. Tween20 alone moderate; tambahan WPI (whey protein isolate) atau lecithin meningkatkan zeta potential dan menurunkan droplet size → stability lebih baik.

3.3 Contoh Luaran

Stability Matrix (snapshot day 30):

Sample $d_{50}$ (μm) Span $ \zeta $ (mV) CI (%) $v_S$ Stokes (m/s) Days to 50% creaming Classification
Tween20-only 1.85 1.76 18.5 25.0 $1.5 \times 10^{-7}$ $\sim$ 770 (theoretical) Moderate-Unstable
Tween20+WPI 0.85 1.76 32.5 5.0 $3.2 \times 10^{-8}$ $\sim$ 3600 Stable
Tween20+Soy lecithin 0.62 1.85 38.5 2.0 $1.7 \times 10^{-8}$ $\sim$ 6800 Very Stable
Kesimpulan ringkas: "Tiga formulasi minuman fungsional emulsi ω-3 menunjukkan stability hierarchy clear: Tween20+Lecithin > Tween20+WPI > Tween20-only. Mekanisme: (i) droplet size turun dari 1.85 μm → 0.62 μm (3×) → Stokes velocity turun ~9× (proporsional $r^2$); (ii) zeta potential naik dari 18.5 mV (aggregation prone) ke 38.5 mV (electrostatic excellent stability per McClements 2015). Predicted shelf life (50% creaming threshold): Tween20-only ~ 2.1 tahun teoretik, tetapi visual CI 25% pada 30 hari menunjukkan accelerated destabilisasi (kemungkinan Ostwald ripening atau coalescence selain pure Stokes). Rekomendasi: pakai dual-emulsifier system Tween20+Lecithin untuk shelf life > 6 bulan komersial. Lanjut ke Rheology / Flow Curve untuk uji effective viscosity continuous phase, atau Compare Many Groups untuk uji statistik formulasi tambahan."
Kuadran stability droplet vs zeta dan kecepatan Stokes 3 formulasi emulsi omega-3
Gambar 1. Stabilitas tiga formulasi minuman fungsional emulsi minyak omega-3 (5% w/w fish oil; data sintetis snapshot day 30). (a) Kuadran stabilitas $|\zeta|$ vs $d_{50}$: latar belakang berwarna menandakan zona elektrostatik per McClements (2015) — aggregation prone ($|\zeta|$ < 20 mV), marginal (20–30 mV), electrostatic stable (> 30 mV). Ukuran marker proporsional dengan visual creaming index (CI%) pada day 30. Sistem Tween20-only ($d_{50}$ = 1.85 μm, $|\zeta|$ = 18.5 mV) jatuh di zona aggregation prone (CI 25%); dual emulsifier Tween20+WPI dan Tween20+Lecithin masuk zona stabil (CI 5% dan 2%). (b) Kecepatan creaming Stokes (skala log) menurun ~9× dari sistem Tween20-only (1.5×10⁻⁷ m/s, ~770 day to 50% creaming) ke Tween20+Lecithin (1.7×10⁻⁸ m/s, ~6800 day) — konsekuensi $v_S \propto r^2$ pada hukum Stokes.

4 Kesimpulan

4.1 Relevansi Real-World

4.2 Where to Go from Here

Troubleshooting Cepat

$|\zeta|$ rendah (< 15 mV). Tambah charged emulsifier (lecithin, protein) atau adjust pH jauh dari isoelectric point.
Stokes velocity sangat tinggi. Reduksi droplet size via high-pressure homogenization (>800 bar), atau tambah viscosifier (xanthan gum).
CI inconsistent dengan Stokes prediction. Indikasi coalescence atau Ostwald — pakai time-course tracking.
Droplet size bimodal. Indikasi inadequate homogenization atau emulsifier kompetisi — optimasi rasio.

i Riwayat Revisi

TanggalRevisiPenulis
2026-05-12Migrasi MD v2 → HTML final dengan figure publikasi + caption Elsevier-style (W1 batch malam 12 Mei)Claude
2026-05-12Draft v2 publikasi (KaTeX Stokes/CI/zeta/Ostwald LSW + APA McClements/Dickinson/Tadros)Claude

4 Referensi

  • McClements, D. J. (2015). Food emulsions: Principles, practices, and techniques (3rd ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/b18868
  • Dickinson, E. (2003). Hydrocolloids at interfaces and the influence on the properties of dispersed systems. Food Hydrocolloids, 17(1), 25–39. https://doi.org/10.1016/S0268-005X(01)00120-5
  • Tadros, T. F. (2013). Emulsion formation and stability. Wiley-VCH. https://doi.org/10.1002/9783527647941
  • Robins, M. M., Watson, A. D., & Wilde, P. J. (2002). Emulsions — creaming and rheology. Current Opinion in Colloid & Interface Science, 7(5–6), 419–425. https://doi.org/10.1016/S1359-0294(02)00089-4
  • Hunter, R. J. (2001). Foundations of colloid science (2nd ed.). Oxford University Press.
  • Lifshitz, I. M., & Slyozov, V. V. (1961). The kinetics of precipitation from supersaturated solid solutions. Journal of Physics and Chemistry of Solids, 19(1–2), 35–50. https://doi.org/10.1016/0022-3697(61)90054-3